Rola mikroelementów

Mikroelementy są pobierane przez rośliny w mniejszych ilościach niż makroelementy, natomiast ich odpowiednia ilość jest równie istotna dla rośliny. Ich niedobory mają wpływ na zaburzenie rozwoju oraz obniżenie odporności roślin na warunki stresowe (niskie temperatury, susza, grad, itp.). W efekcie plony mają niższą wartość handlową, co wynika ze sadku ich jakości oraz ilości. Rośliny powinny być optymalnie zaopatrzone w następujące mikroelementy:

  • Bor (B)
  • Miedź (Cu)
  • Molibden (Mo)
  • Mangan (Mn)
  • Cynk (Zn)
  • Żelazo (Fe)

B – Bor

aBor w roślinach pełni wiele funkcji, m.in. uczestniczy w tworzeniu ścian komórkowych, w gospodarce wodnej, a także syntezie skrobi i cukru. Decyduje o prawidłowym rozwoju stożka wzrostu już od fazy kiełkowania. Wpływa na procesy związane z kwitnieniem, zapłodnieniem, zawiązywaniem nasion, z funkcjonowaniem i podziałem komórek (zmniejsza pękanie łodyg w okresie intensywnego wzrostu). Dodatkowo podnosi on odporność na przymrozki oraz odgrywa ważną rolę w ograniczaniu występowania chorób (np. mniejsze porażenie ziemniaków parchem, lnu – rdzą). Zwiększa efektywność nawożenia azotem, fosforem, potasem i magnezem oraz reguluje gospodarkę wapniem.

 

Objawy niedoboru B

  • zahamowanie wzrostu i obumieranie stożków wzrostu zarówno pędów nadziemnych, jak i korzeni, zamierają pąki,
  • utrata zdolności roślin do wytwarzania części generatywnych (kwiatów),
  • brak zapłodnienia po zapyleniu kwiatów, 
  • spękanie i chropowatość kory, występują skorkowacenia owoców (inkluzje komórkowe), owoce są spękane i wcześniej opadają.

 

Cu – Miedź

Cu

Miedź jest ważnym składnikiem różnych enzymów biorących udział w roślinnej przemianie materii. Ponadto:

  • Uczestniczy w rozkładzie cząsteczki wody i wydzielania tlenu w fotosyntezie,
  • Bierze udział w lignifikacji ściany komórkowej,
  • Współdziała w regulowaniu gospodarki wodnej komórek,
  • Współdziała w metabolizmie cukrów prostych do skrobi i transporcie asymilatów z komórki,
  • U roślin bobowatych niedobór miedzi powoduje zahamowanie brodawkowania,
  • Odpowiada za prawidłowe powstawanie i żywotność pyłku zbóż,
  • Bierze udział w metabolizmie związków azotowych,
  • Bierze udział w kształtowaniu bakterii brodawkowych roślin motylkowatych.

 

Objawy niedoboru Cu

  • Na glebach torfowych tzw. choroba nowin – żółknięcie lub bielenie wierzchołków młodych liści zbóż. Liście z czasem stają się wąskie, skręcają się i usychają. Kłosy nie wypełniają się ziarnem,
  • rośliny z niedoborem miedzi osiągają niewielkie rozmiary, gdyż zahamowany zostaje wzrost międzywęźla,
  • drzewa owocowe mają karłowate pędy boczne, również kwiatostany i owoce rozwijają się nieprawidłowo.

 

Mo – Molibden

MoMolibden jest odpowiedzialny za gospodarkę azotową rośliny. Występuje w reduktazie azotanowej, redukującej formę azotanową do amonowej – wbudowywanej w aminokwasy. Występuje w nitrogenazie azotanowej, biorącej udział w wiązaniu azotu przez bakterie brodawkowe. Współdziała w produkcji pyłku i odpowiada za jego żywotność.  Jest to pierwiastek pobierany z gleby przy wysokim pH.

 

Objawy niedoboru Mo

  • U roślin motylkowatych objawy podobne do braku azotu, np. chlorozy,
  • Biczykowatość liści kalafiora – zahamowanie wzrostu blaszki liściowej przy nadmiernym wzroście nerwu głównego,
  • Łyżeczkowatość liści rzepaku – zaburzenia we wzroście liścia,
  • prowadzące do powstawania wklęsłej łyżeczki, zwłaszcza jesienią.

 

Mn – Mangan

Mn

Mangan, podobnie jak magnez, aktywuje liczne enzymy bądź jest ich składnikiem, przez co wpływa na przemianę materii roślin. Ponadto:

 

  • Uczestniczy w rozkładzie cząsteczki wody i wydzielania tlenu w fotosyntezie,
  • Bierze pośredni udział w przekształceniu, przenoszeniu i magazynowaniu energii,
  • Tworzy mostki jonowe pomiędzy enzymem a substratem, np. z ATP,
  • Wiąże wolne rodniki w chloroplastach, dzięki czemu wydłuża żywotność komórki,
  • Aktywuje enzymy metabolizmu cukrów, białek i tłuszczów,
  • Bierze udział w redukcji azotanów do form amonowych (jest niezbędny przy nawożeniu wysokimi dawkami azotanów),
  • Wpływa na wzrost korzeni i pędów poprzez udział w syntezie auksyn,
  • Wpływa na przyrost komórki na długość, przez co aktywuje wzrost rośliny,
  • Podobnie jak miedź wiąże wolne rodniki, które powstają w sytuacjach stresowych i niszczą komórki.

 

Objawy niedoboru Mn

  • W glebach o pH powyżej 6,5 powoduje wystąpienie chloroz międzynerwowych, które w nadmiarze są toksyczne dla roślin,
  • Szara plamistość liści owsa, następnie załamywanie i usychanie liści,
  • Zahamowanie wzrostu i odpadanie liści, zamieranie ich końcówek,
  • Chloroza na plantacji oprócz miejsc o niskim pH i ubitej glebie.

 

Zn – Cynk

Zn

Cynk aktywuje liczne enzymy bądź jest ich składnikiem, przez co wpływa na przemianę materii roślin. Dodatkowo:

 

  • Jest składnikiem polimerazy RNA i struktury rybosomów,
  • Jest Aktywatorem enzymów metabolizmu cukrowców i enzymów ekspresji genów (tzw. palce cynkowe) oraz tworzenia białka,
  • Wpływa na poziom kwasu indolooctowego, regulującego wzrost roślinSkładnik błon komórkowych,
  • Pełni funkcję stabilizatora struktur białkowych,
  • Poprzez wpływ na produkcję tryptofanu, prekursora hormonów roślinnych bierze udział w syntezie auksyn.
  • Pośrednio wpływa na odporność roślin na biotyczne i abiotyczne czynniki stresowe,
  • Składnikiem antagonistycznym do cynku jest fosfor. Przy dużej zawartości fosforu spada pobieranie cynku.

 

Objawy niedoboru Zn

  • Skrócenie międzywęźli roślin wieloletnich,
  • Zdrobnienie, kruchość i sztywnienie liści. Blednięcie starszych liści,
  • Cętkowana chloroza najmłodszych liści,
  • Czerwienienie żyłek i brzegów liści roślin dwuliściennych,
  • Smugowate chlorozy liści kukurydzy,
  • Plamiste nekrozy liści zbóż,
  • Nieprawidłowe formowanie i rozwój pąków kwiatowych w uprawach owocowych.

 

Fe – Żelazo

FeAktywator syntezy chlorofilu i wielu białek. Występuje w cytochromach, odgrywając rolę w transporcie elektronów w czasie fotosyntezy i oddychania. Żelazo jest składnikiem ferredoksyny – białka biorącego udział w transporcie elektronów w fazie świetlnej fotosyntezy i w wiązaniu azotu cząsteczkowego. Dodatkowo:

  • Jest składnikiem enzymów rozkładających toksyczne nadtlenki.
  • Bierze pośredni udział w przekształceniu, przenoszeniu i magazynowaniu energii.
  • Tworzy mostki jonowe pomiędzy enzymem a substratem, np. z ATP.
  • Żelazo pobierane jest łatwiej z gleby przy niskim pH.

 

Objawy niedoboru Fe

  • Chloroza młodszych liści, prowadząca nawet do bielactwa (albinizmu),
  • Nerwy roślin strączkowych pozostają zielone,
  • Spowolniony wzrost roślin spowodowany zmniejszeniem aktywności fotosyntezy,
  • W skrajnych przypadkach wierzchołki wzrostu mogą zamierać,
  • Deformacje anatomiczne korzeni.

 

Rola makroelementów

Makroelementy są pobierane przez rośliny w dużo większych ilościach niż mikroelementy. Wynika to z faktu, że ich odpowiednie ilości są niezbędne do prawidłowego rozwoju rośliny. Makroelementy wpływają na jakość, ilość oraz wartość handlową zbieranych plonów. W dodatku, ich niedobory powodują większe ryzyko zachorowania rośliny, które mają negatywny wpływ ich rozwój, prowadząc nawet do utraty plonów. 

Skutecznym sposobem na zapewnienie wszystkich potrzebnych do prawidłowego rozwoju składników, jest dokarmianie dolistne roślin (tutaj przeczytasz o zaletach takiego nawożenia). Jest ono skuteczne, ponieważ może być stosowany także w momencie objawienia się deficytu, kiedy na nawożenie doglebowe jest już za późno. Istotne dla prawidłowego rozwoju rośliny makroelementy to:

  • azot (N)
  • fosfor (P)
  • potas (K)
  • wapń (Ca)
  • magnez (Mg)
  • siarka (S)

Każdy makroelement ma inny wpływ na roślinę oraz jego niedobór objawia się w inny sposób. Konieczne jest aby dostarczać składniki odżywcze w odpowiednich ilościach w celu zapewnienia roślinie prawidłowego rozwoju.

N – Azot

NAzot to główny pierwiastek plonotwórczy.

 

  • Składnik aminokwasów – budulca m.in. wszystkich białek strukturalnych i enzymów,
  • Składnik DNA i RNA,
  • Składnik zewnętrznych błon komórkowych (fosfolipidów). Bierze udział w transporcie na zewnątrz komórki,
  • Składnik wewnętrznych błon otaczających organelle komórkowe (fosfolipidów). Bierze udział w transporcie wewnątrzkomórkowym,
  • Składnik nukleotydów (ATP i ADP) odpowiedzialnych za magazynowanie i przenoszenie energii w komórkach,
  • Składnik nukleotydów transportujących wodór i elektrony (NAD, NADP, FMN) w fotosyntezie i oddychaniu,
  • Bierze udział w metabolizmie kwasów tłuszczowych (wchodzi w skład acetylo-CoA),
  • Składnik chlorofilu i fitochromów,
  • Nadmiar azotu azotanowego gromadzony jest w wakuoli, skład udostępniany jest po obumarciu komórki,
  • Składnik szlaków przenoszenia sygnałów między organami,
  • Składnik fitohormonów (np. cytokinin, auksyn) odpowiedzialnych za podziały i wzrost komórek.

 

Objawy niedoboru N

  • Znacznie zahamowany wzrost części nadziemnych i podziemnych roślin,
  • Skrócone i cienkie pędy, źdźbła lub przyrosty,
  • Sztywny, strzelisty pokrój roślin,
  • Liście lub organy mniejsze, szybciej odrzucane (poczynając od starszych),
  • Słabsze wytwarzanie pędów bocznych lub odrzucanie (redukowanie liczby) wytworzonych zawiązków, pędów lub źdźbeł,
  • Słabsze kwitnienie i zawiązywanie nasion lub ziarna,
  • Liście bladozielone lub żółknące. Przy silnych i długotrwałych niedoborach żółtopomarańczowe, pomarańczowe, czerwone. Pierwsze objawy na najstarszych organach,
  • Rośliny wątłe, cienkie, słabe i chlorotyczne.

 

P – Fosfor

PFosfor odgrywa istotną rolę w przypadku wszystkich żywych organizmów i jest szczególnie  ważnym składnikiem odżywczym dla roślin. Pełni on kluczową rolę w procesach spalania zachodzących w komórkach oraz w pełnym przepływie energii w roślinie. Jest on także budulcem ścian komórek, DNA oraz wielu rodzajów białek i enzymów.

 

Objawy niedoboru P

  • Silnie zahamowany wzrost części nadziemnych i podziemnych (początkowy niedobór, na etapie czerpania składników z nasion, stymuluje korzenie do wzrostu w głąb gleby),
  • Skrócone i cienkie pędy, źdźbła lub przyrosty,
  • Sztywny, strzelisty pokrój roślin,
  • Liście lub organy mniejsze, szybciej odrzucane (poczynając od starszych),
  • Słabsze wytwarzanie pędów bocznych lub odrzucanie (redukowanie liczby) wytworzonych zawiązków, pędów lub źdźbeł,
  • Słabsze kwitnienie i zawiązywanie nasion lub ziarna,
  • Liście matowe, ciemniejsze, niebieskozielone, u niektórych gatunków purpurowe lub fioletowe. Przy silnych niedoborach brunatne plamy i uschnięte brzegi liści. Pierwsze objawy na najstarszych organach.

K – Potas

K

Potas jest jednym z najważniejszych składników pokarmowych roślin, który decyduje o plonie i jakości uprawianych roślin.

 

Potas wpływa  na wiele ważnych procesów, a mianowicie:

  • zwiększa krzewienie roślin i pobudza do wytwarzania nowych łodyg,
  • zwiększa odporność roślin na suszę,
  • zapobiega spadkom plonu w pochmurne i chłodne lato,
  • zwiększa zawartość skrobi, białka, cukru, pektyn, tłuszczu w roślinach,
  • poprawia jakość bulw ziemniaka i warzyw korzeniowych, pomidorów, ogórków i sałaty,
  • zwiększa odporność roślin na choroby oraz mrozoodporność,
  • odgrywa ważną rolę w otwieraniu i zamykaniu aparatów szparkowych,
  • jest aktywatorem ponad 50 enzymów,
  • bierze bezpośredni udział w gospodarce azotowej w roślinie,
  • transportuje jony azotowe w ksylenie.

 

Objawy niedoboru K

  • Zwiędły pokrój rośliny (zaburzenia turgoru komórek),
  • Ciemniejsze, niebieskozielone liście, matowe, pozbawione błyszczącej warstwy wosków,
  • Chloroza między żyłkami liści,
  • Żółknięcie, a następnie brązowienie i zasychanie brzegów lub wierzchołków liści,
  • Brązowe plamy na brzegach liści,
  • Zwijanie ku górze brzegów liści,
  • Skrócenie międzywęźli,
  • Słaby rozwój systemu korzeniowego,
  • Słaby rozwój organów spichrzowych,
  • Słabsze kwitnienie i zawiązywanie nasion lub ziarna,
  • Źdźbła zbóż wątłe, cienki, wiotkie,
  • Krzaczasty pokrój zbóż – pędy główne zamierają, tworzą się nowe, słabsze

 

Ca – Wapń

CaWapń pełni szereg bardzo istotnych funkcji w roślinie. Wchodzi m.in. w skład ścian komórkowych i decyduje o ich przepuszczalności, a także decyduje o jędrności i trwałości roślin. Jest odpowiedzialny za stabilność strukturalną tkanek. Decyduje o tolerancji warzyw na czynniki zewnętrzne oraz stresowe.  aktywuje enzymy, neutralizuje kwasy organiczne, wpływa na rozwój i wzrost korzeni. Odgrywa podstawową rolę w stabilizowaniu pektyn tworzących blaszkę środkową ściany komórkowej.

 

Objawy niedoboru Ca

 

  • Zahamowany wzrost części nadziemnych i podziemnych roślin,
  • Zahamowanie wzrostu szczytu pędu,
  • Śluzowacenie korzenia,
  • Deformacja liści, młode – skręcone i zagięte, starsze – postrzępione,
  • Brązowe plamy na liściach, czasem brązowienie nerwów,
  • Zasychanie wierzchołków liści,
  • U zbóż pękanie młodych liści w ich połowie.
  • U rzepaku począwszy od młodszych liści zmiana koloru od końcówek na jasnozielony do szarego, blaszka liściowa pomarszczona,
  • U psiankowatych – tzw. sucha zgnilizna pomidorów i papryki,
  • U jabłoni – tzw. – gorzka plamistość jabłek.

 

Mg – Magnez

MgMagnez jest niezbędnym składnikiem dla roślin. Stanowi w nich budulec chlorofilu (zielone części rośliny) i dlatego też jest kluczowym elementem dla procesu fotosyntezy. Ma istotny wpływ dla syntezy, transportu i magazynowania ważnych składników roślinnych (węglowodany, białka i tłuszcze). Pełni rolę aktywatora enzymów przenoszących grupy fosforanowe w procesie oddychania. Magnez zwiększa pobieranie fosforu przez roślinę. W związku z tym nawożenie magnezowe jest jednym ze sposobów zwiększania wykorzystania fosforu z gleby i nawozów. Wraz z wapniem stanowi także składnik wody użytkowej wpływający na jej twardość.

 

Objawy niedoboru Mg

  • Zwiędły pokrój rośliny (zaburzenia gospodarki wodnej rośliny),
  • Paciorkowate chlorozy wzdłuż liści zbóż,
  • Nekrotyczne, smugowate plamy na liściach zbóż, często o purpurowym odcieniu,
  • Zasychanie starszych liści zbóż,
  • Marmurkowate chlorotyczne plamy pomiędzy żyłkami starszych liści roślin dwuliściennych,
  • Z czasem pomiędzy żyłkami powstają nekrotyczne, brązowe plamy,
  • Objawy niedoborów są intensywniejsze w czasie długotrwałej deszczowej pogody w wyniku wypłukania magnezu z gleby (na glebach bardzo lekkich).

 

S – Siarka

S

Siarka spełnia w roślinie wiele ważnych funkcji. Jako składnik enzymów pełni szczególnie istotną rolę w takich procesach jak fotosynteza czy synteza białek i tłuszczów. Słabe odżywianie roślin siarką skutkuje m.in. gorszym pobieraniem azotu z gleby. Ponadto, siarka:

  • Jest ważna podczas kształtowania pierwotnych składników odżywczych roślin ( wpływających na smak i zapach wielu roślin uprawnych, jak np.: oleje gorczycy i czosnku)
  • Jest składnikiem witaminy B1 (ziarna zbóż, rośliny motylkowe).
  • Jest niezbędna do produkcji roślinnych przeciwciał (fitoaleksyny, glutation).

 

Objawy niedoborów S

  • Zahamowany wzrost części nadziemnych i podziemnych roślin,
  • Skrócone i cienkie pędy, źdźbła lub przyrosty,
  • Liście lub organy mniejsze, szybciej odrzucane (w przeciwieństwie do azotu objawy najpierw pojawiają się na młodszych częściach),
  • Słabsze wytwarzanie pędów bocznych lub odrzucanie (redukowanie liczby) wytworzonych zawiązków, pędów lub źdźbeł,
  • Słabsze kwitnienie i zawiązywanie nasion lub ziarna,
  • Liście bladozielone lub żółknące. Chloroza równomierna na całej powierzchni organów. Czasem czerwienienie żyłek liści,
  • U roślin kapustowatych i rzepaku marmurkowate chlorozy młodych liści i odrzucanie zawiązków łuszczyn. Kwiaty rzepaku jaśniejsze, bladożółte, czasem białe.